Remont organów

Kochani Parafianie i Goście!

Ten tydzień września z pewnością przejdzie do historii naszej parafii. Dlaczego? Ponieważ po raz pierwszy po 223 latach rozpoczęto na wielką skalę remont naszych organów. Sądzę, że nigdy do tej pory nie przeporwadzono na taką skalę remontu tego instrumentu. Jest to wydarzenie nie tylko ważne dla naszej parafii, lecz także sądzę, że dla ochrony dziedzictwa olędreskiego na naszym terenie. Te organy pamiętają czasy pierwszych osadników w Borui Kościelnej. Chór z umieszonymi na nim organami oraz wieżą kościelną stanowią dziedzictwo ich obecności na naszym terenie. Nie tylko dla nas - Parafian, ale także dla tych którzy rozumieją potrzebę zachowania dóbr kultury - ten remont jest taki ważny!

Poniżej znajduje się opis naszych organów.

Bardzo proszę wszystkich - Parafian i tych, którzy odwiedzają naszą stronę - o to, aby stali się ambasadorami tego dziedzictwa. Proszę, mówcie wszystkim o naszym skarbie - organach Meinerta - które są świadkami początków osadnictwa na terenie wokół Nowego Tomyśla!

Wyjątkowość organów

            Nasze organy są wyjątkowe! Dlaczego? Ponieważ w okolicy Borui Kościelnej nie ma tak wyjątkowego instrumentu. Po pierwsze, mają one 223 lata. Po drugie są najbardziej bogate głosowo – 28 głosów.

            Te cechy uwidacznia poniższe zestawienie:

Kim był budowniczy?

            Do naszych czasów nie zachowały się żadne dokumenty dotyczące budowy instrumentu (np. umowa wykonania, rachunki, etc.). Jedynym źródłem, który wspomina o budowniczym organów jest katalog Seidla z 184 roku. Wśród wielu instrumentów wymienia on instrument w Hammer – Borui (dawna nazwa Borui Kościelnej). Jako budowniczego tego instrumentu wymienia on Meinerta.

            Protoplastą  rodu Meinertów był młynarz z okolic Głogowa – Friedrich Meinert, żyjący w końcu XVII wieku. Jednakże jego potomkowie osiedli we Wleniu. Jego wnukiem był budowniczy naszych organów – Samuel Gottlob Meinert. Urodził się on ok 1735 roku w Lähn (Wleń). Jeśli chodzi o jego dokonania, to był on twórcą organów w Kunicach Legnickich (1794 r.), Świdnicy (1795 r.), Zatoniu (1799 r.). Podczas wykonywania kolejnego instrumentu w kościele ewangelickim w Zielonej Górze otrzymał ambitniejsze zadanie – zbudowanie organów w Borui Kościelnej. Z wcześniejszego zadania zrezygnował, powierzając je bratu, sam zaś poświęcił się pracy nad instrumentem w Borui. Po oddaniu do użytku naszych organów, zajął się pracą nad instrumentem w Lwówku, którego jednak nie dokończył, już to z powodu braku świadków finansowych ze strony parafii, już to z powodu śmierci. Zmarł pracując nad organami we Lwówku między 11 października a pierwszymi dniami listopada 1830 r. Nie wiadomo gdzie znajdował się jego grób.

Gdzie leży Wleń?

            Wleń jest małym miasteczkiem położonym między Jelenią Górą a Lwówkiem Śląskim nad rzeką Bóbr.

Charakterystyka instrumentu

            Organy kościoła parafialnego są usytuowane na chórze muzycznym, centralnie w osi kościoła naprzeciw ołtarza głównego. Wymiary szafy są następujące: wysokość 5,90 m, szerokość 4,20 m a głębokość 2,70 m. Prospekt jest rokokowy, dziewięcioosiowy o wklęsło – wypukłym konturze. Okoliczności budowy naszych organów nie są znane. Wiadomo, że jako jedyny element wyposażenia naszego kościoła pamiętają pierwszą świątynię ewangelicką wybudowaną w tym miejscu w latach 1775 – 1777. Na podstawie katalogu autora Seidla sporządzonym w 1844 r. sądzić można, że budowniczym naszych organów był mistrz Meinert z Wlenia (Lähn). Organmistrz ten budował instrumenty dla wielu świątyń ewangelickich tamtych czasów m. in. dla Zatonia czy Świdnicy. Ze wspomnianego dzieła Seidla dowiadujemy się, że budowniczy ten wzniósł organy w Borui Kościelnej (Hammer Borui) w latach 1800 – 1801 za sumę 1530 talarów.

Dyspozycja instrumentu

HAUPTWERK                              OBERWERK                                       PEDAL

1. Bordun 16`                       1. Viola di Gamba 8`                        1. Principal 16`
2. Principal 8`                        2. Gemshorn 8`                               2. Subbaß 16`
3. Unda maris 8`                   3. Flauta 8`                                     3. Octavbaß 8`
4. Grobgedact 8`                   4. Flauta trawers 8`                         4. Flautenbaß 8`
5. Flaut dolce 8`                    5. Fugara  4`                                   5. Sup. Octave  4`
6. Salicet 8`                          6. Principal 4`                                  6. Mixtur 3 fach
7. Octava 4`                         7. Flaut 4`
8. Rohrflöte 4`                      8. Octava 2`
9. Quinta 3`                          9. Cymbel 3 fach
10. Sup. Octava 2`                 10. Cornet 3 fach
11. Tertian 2 fach
12. Mixtur 4 fach

            W znacznej mierze zachowała się mechaniczna traktura gry i registrów. Układ cięgieł jest naprzemienny. Traktura gry składa się z typowych elementów takich jak drewniane abstrakty z mosiężnymi zaczepami, zespół dźwigni kątowych i wałków skrętnych. Centralne miejsce szafy organowej wieńczy figura anioła, a na skraju gzymsów pół skrzydłowych umieszczone są dwa małe putta grające na instrumentach dętych (lewy – gra na trąbce, zaś prawy na trąbce).

            Stan naszych organów przedstawiają załączone zdjęcia.

Organy Meinerta widok ogólny aniołek z prawej strony aniołek z lewej strony zniszcozny miech uszkodzenia miecha uszkodzenia miecha piszczałka ze sklejki - coś niedopuszczalnego w organach pozaklepywane piszczałki metalowe niektóre z piszczałek drewnianych piszczałki drewniane ślady działalności szkodnika kołatka piszczałki drewniane ślady działalności szkodnika kołatka wyrwane piszczałki drewniane piszczałki drewniane zjedzone przez drewnojady - ślady w postaci dziurek miejsce po piszczałkach, których nie ma. Co się z nimi stało? przykład uszkodzonej piszczałki metalowej